Series: Reizigers en Cosmopolieten

Over planten die zich over de hele wereld verspreid hebben

Reizigers en Cosmopolieten I: Grote Weegbree

Dit bericht is deel 1 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten

In de volgende weken schrijf ik een serie stukjes over ‘Reizigers en cosmopolieten’, planten uit onze streken, die zich over de hele wereld verspreid hebben, of uit andere werelddelen, die intussen in onze flora helemaal ingeburgerd zijn. Een citaat van Richard Gleim dat hierbij goed past:

Wanderer in den Welten ohne Füße noch Beine zu haben, ohne Flügel und ohne Herz und zentrales Nervensystem. Ein Wanderer, der nur existieren kann, wenn er fest verwurzelt in der Erde sein Leben gestaltet, ernährt von Luft, Wasser, Sonne und löslichen Mineralien.
(Zwervend over de wereld zonder voeten of benen te bezitten, zonder vleugels of hart of centraal zenuwstelsel. Een zwerver, die slechts kan blijven bestaan, wanneer hij, vast geworteld in de aarde, zijn leven gestalte geeft, gevoed door lucht, water, zon en oplosbare mineralen.)(mijn vertaling)

En naar aanleiding van een vraag die een vriend me stelde, start ik deze reeks met de Grote weegbree.

weegbreeklein

Nee, een schoonheid is het niet echt, de Grote weegbree. En dat is ze op de plekken waar je ze het meest ziet groeien, al helemaal niet: ze laat zich gewillig vertrappen, en blijft toch nukkig voortleven. Je vindt haar aan de zoom van wegen en paden, tussen kasseien van opritten, zoals hier op de foto…
(In mijn tuin staat ook de Smalle en de Ruige weegbree, maar die zoeken liever plekken tussen hoger gras op, die houden niet zo van betreding.)

In de flora van Heimans, Heinsius en Thysse wordt de Grote weegbree ‘het allergemeenste onkruid’ genoemd, en laat ik maar veronderstellen dat daar ‘het meest algemeen voorkomende’ kruid mee wordt bedoeld.
De plant kwam oorspronkelijk enkel voor in Europa, maar is (onopzettelijk) door de Europeanen over de hele wereld verspreid.
Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten I: Grote Weegbree”

Reizigers en Cosmopolieten II: Bezemkruiskruid

Dit bericht is deel 2 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten
Senecio inaequidens | Bezemkruiskruid - Narrow leaved Ragwort
Senecio inaequidens | Bezemkruiskruid – Narrow leaved Ragwort

Toen ik een paar weken geleden door mijn tuin liep, zoekend naar wat er half oktober nog bloeit, vond ik op ‘het veld’ (een nog grotendeels braakligend perceel van zo’n 3500 m²) een geelbloeiende composiet die ik de laatste jaren steeds vaker meen te zien, maar die ik echt niet bij naam kende. Dus even een mentale aantekening gemaakt om die plant toch eens te gaan uitsleutelen, met daarbij het vermoeden dat het om een adventiefplant ging, een plant dus die vanuit het (verre?) buitenland hier is gearriveerd, wellicht met trein- of scheepsladingen meegekomen. Ik vroeg me dat af, omdat ik die plant voor het eerst opmerkte langs de snelweg waarlangs ik dagelijks naar mijn werk rijdt (en waar ik de bloemen elk najaar in grotere getale zag bloeien).

Intussen ben ik dus gewapend met mijn flora naar buiten gelopen, en ben even op de koude grond gaan zitten om op het gemak één en ander op te zoeken.
Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten II: Bezemkruiskruid”

Reizigers en Cosmopolieten III: Kweekgras

Dit bericht is deel 3 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten

Kweekgras, elytrigia repens. Koehler's Medicinal-Plants 1887 - public domain

Verloren heb ik het gevecht, het gevecht tegen een onkruid dat kweekgras heet. Kweekgras, Elytrigia repens, als het een eetbare groente zou zijn dan was mijn vriezer nu tot de nok toe gevuld.

Met die woorden begint Dini Bellinga op haar blog haar berichtje met de titel ‘‘. En allicht is zij niet de enige die op een bepaald ogenblik de strijd opgeeft tegen dit hardnekkige wortelonkruid (ja, zelfs ik neem hier even de term ‘‘ in de mond). In zijn opmars past de kweek met overweldigend succes de strategie van ‘Verdeel en heers’ toe.

Wortelstokken als geheim wapen

Kweekgras vormt ondergronds een uitgebreid net van wortelstokken die zich in alle richtingen uitspreiden. De wortels vertonen op onregelmatige afstanden knopen waar de wortels kunnen vertakken, maar waar ook telkens een grasspriet naar boven kan komen. Het hele wortelsysteem kan zo’n dikke mat vormen, dat andere planten er door worden verstikt, wat Dini Bellinga zelfs zag gebeuren met haar pompoenen, nu toch niet echt planten die met veel onkruid problemen hebben. Als je de plant tracht weg te wieden, houdt er dan rekening mee dat elk klein stukje achtergebleven wortelstok aanleiding kan geven tot een nieuwe invasie van die ‘Razende bol’. (Razende Bol is de naam van het volkstuincomplex waar Dini tuiniert, maar ‘Bol’ is waarschijnlijk ook de benaming die vroeger aan lastige akkeronkruiden werd gegeven.) Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten III: Kweekgras”

Reizigers en Cosmopolieten IV: de Amerikaanse eik

Dit bericht is deel 4 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten

Na de en het , twee wereldreizigers die vanuit Europa andere continenten veroverden, en het , dat vanuit Zuid-Afrika nu Europa koloniseert, wil ik het vandaag hebben over een reus die vanuit Noord-Amerika een deel van onze bossen wil overnemen.
Neen, ik heb het niet over de (die inderdaad qua invasiviteit voor weinig andere exoten moet onderdoen), maar de Amerikaanse eik, de Quercus rubra (lett. ‘rode eik’), wier guerillatechtnieken nog wel eens worden onderschat.

Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten IV: de Amerikaanse eik”

Reizigers en Cosmopolieten V: De Teunisbloem (a)

Dit bericht is deel 5 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten

Oenothera biennis - Teunisbloem.  Foto: David Edwards - Creative Commons LicenseIk kan me voorstellen dat mijn voorgaande stukjes over reizigers en cosmopolieten de indruk hebben gegeven dat al die zwervers aan het eind van het verhaal niet meer zijn dan lastige rakkers.

Toch zijn er zeker wereldreizigers die niet op zo’n algemene afkeuring moeten rekenen, en toen ik vorige week het stukje van Kruidje over de Teunisbloem las, bedacht ik dat die plant inderdaad ook een reiziger was die een plekje verdient in deze reeks. Al vlug merkte ik, dat ik zoveel te vertellen had, dat mijn berichtje erg lang zou worden. De informatie over het gebruik van de plant (heden en verleden) bewaar ik daarom voor een volgende keer.

De Nachtkaars

Als je een Teunisbloem in je tuin hebt, zou je er eens een keer op een zachte zomeravond voor moeten gaan zitten.
Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten V: De Teunisbloem (a)”

Reizigers en Cosmopolieten V: De Teunisbloem – Gebruik

Dit bericht is deel 6 van 6 in de reeks Reizigers en Cosmopolieten

Teunisbloem - Prof ThoméWe kennen tegenwoordig de Teunisbloem vooral als een medicinale plant, maar oorspronkelijk zou ze met name als groente in Europa zijn ingevoerd.
Een paar woorden over beide toepassingen…

Medicinaal gebruik

Het medicinale toepassing van de Teunisbloem betreft met name het gebruik van de olie uit de zaden.

Teunisbloemolie bevat een hoog gehalte (tot 70 %) aan cis-linoleenzuur en ook een behoorlijk gehalte (tot 9%) van het vetzuur gamma-linoleenzuur (GLA). Dat gamma-linoleenzuur is een stof die in het lichaam gebruikt wordt bij de synthese van met name prostaglandines, hormoonachtige stoffen die tussenkomen in een hele reeks verschillende processen. Bovendien speelt GLA ook een rol in de opbouw van de celmembranen.

Normaal kan het lichaam voldoende linoleenzuur omzetten in GLA, maar door allerhande factoren (erfelijkheid, ouderdom, een dieet (te) rijk aan verzadigde en , leverproblemen, diabetes…) kan dat proces verstoord raken. Teunisbloemolie kan dan bijdragen tot het herstel van een evenwicht.

Indicaties

noemt dan ook een hele reeks eigenschappen en indicaties voor Teunisbloemolie.

Lees verder “Reizigers en Cosmopolieten V: De Teunisbloem – Gebruik”